Superhost 2022 | Interview met Falke Pisano

In het kader van Superhost 2022 werkte kunstenaar Falke Pisano gedurende een jaar samen met het Muhka aan het project Where Should We Begin?. Deze langdurige samenwerking resulteerde in een site-specifieke installatie op de bovenste verdieping van het museum, aangevuld met performatieve en discursieve programmatie. Pisano benaderde Superhost als een mogelijkheid tot structurele reflectie op arbeid en samenwerking in de context van publieke programmering in kunstinstellingen.

Aan de start van het traject interviewden de curatoren van Superhost, Anne-Claire Schmitz en Joanna Zielińska, de kunstenaar over haar praktijk, visie en plannen. Het interview – dat plaatsvond in januari 2021 – vormt een waardevolle inkijk in de thematische en methodologische fundamenten van het project. Pisano spreekt over haar veranderende relatie tot instellingen, de rol van zorg en verantwoordelijkheid in artistieke samenwerkingen, en over de notie van collectieve arbeid. Ze benoemt de spanningen tussen idealen en realiteit in het kunstenveld, en de nood aan transparantie over proces, risico en structurele condities.

In gesprek met Falke Pisano

Superhost-curatoren: Elk jaar wordt één kunstenaar of collectief uitgenodigd om Superhost van het M HKA te zijn. Wat betekent het voor jou om een Superhost te worden en hoe zou je tijdens het project willen werken rond die relatie tussen gastvrouw en gast?

Falke Pisano: Gastvrouw en gast zijn, of gast en gastvrouw, is een complexe positie waarbinnen men erg interessant onderzoek kan doen naar verantwoordelijkheden, verwachtingen en verlangens. Een goede gastvrouw zijn is natuurlijk niet altijd hetzelfde als een gemakkelijke gast zijn! Zeker niet als het effectief om werk gaat, en zeker niet in een vakgebied dat berucht ontoegankelijk is en voor een groot deel wordt rechtgehouden door precaire freelancers. Omdat ik niet goed kan omgaan met spanning die niet expliciet wordt gemaakt, heb ik deze complexiteit als uitgangspunt voor het programma genomen.

Superhost-curatoren: Kun je uitleggen hoe je begrip van relaties met instellingen, maar ook met het publiek, als kunstenaar in de loop der jaren is geëvolueerd?

FP: Ik zou zeggen dat deze relatie jarenlang redelijk consistent is geweest – ik beschouwde instellingen voornamelijk als infrastructuren en ruimtes om mijn werk te tonen en te contextualiseren, in het beste geval kwam daar ook een curator bij kijken waarmee ik een connectie had – totdat ik, na een decennium in het buitenland, in 2017 terugkeerde naar Nederland. Misschien is dat interessant wat betreft de rol van gast. Ik ben ouder, ik zit in een context die ik heel goed ken en waar ik me op veel niveaus gesteund voel. Het heeft me in staat gesteld om anders met instellingen om te gaan. Door les te geven en meer gesprekken te voeren met jongere generaties kunstenaars is mijn perspectief en verantwoordelijkheids-gevoel ook echt veranderd. En laten we twee jaar wereldwijde pandemie en een groeiend bewustzijn van het structureel racisme en (seksueel) geweld binnen instellingen niet vergeten…
Ik heb dus minder tijd besteed aan mijn individuele praktijk en meer tijd aan verschillende dingen die ik gewoonlijk (voor mezelf) bestempel als ‘institutioneel werk’. Dit is geen werk vòòr instellingen zoals ze zijn, maar eerder werk dat zich bezighoudt met de institutionele laag van het kunstveld: hoe kunst(onderwijs)instellingen functioneren, wat de zorgen zijn van de mensen die erin werken, en hoe deze zorgen zich verhouden tot institutionele ecologie, infrastructuur, interne en externe relaties, en productie-, presentatie- en distributiemodellen enz.

Superhost-curatoren: Je begint vanuit de ruimte en de ruimte zal evenementen en verschillende gasten hosten, maar er is ook een deel dat minder zichtbaar is voor het publiek, zoals je samenwerking met een kunstenaar en astroloog en met een curator die werkt met zorgpraktijken, binnen en buiten de kunst. Kun je iets vertellen over hun betrokkenheid?

FP: Ik heb twee mensen gevraagd die het kunstveld kennen, maar die ook bijkomende professionele kennis meebrengen, om mij – en ons – te ondersteunen in het samenwerkingsproces. Het is een uitdaging om meer dan een jaar samen te werken aan zo’n project, en elkaars capaciteiten, behoeften, verwachtingen, verlangens enz. te begrijpen en te respecteren. Ik heb niet de kennis om dit de aandacht te geven die het verdient, maar zij wel. Allebei begeleiden ze mensen doorheen situaties die affectief geladen en moeilijk te verwoorden zijn. Ik hoop dat we iets leren dat we kunnen delen tijdens andere samenwerkingen. Maar ik hou van dingen die veel zaken tegelijk doen, dus er zijn meer redenen voor hun betrokkenheid ‘achter de schermen’. Als ik om me heen kijk, zie ik dat de toegenomen en terechte vraag naar meer zorg (waaronder natuurlijk ook een eerlijke verloning) botst met de beschikbare middelen en capaciteiten. Ik ben geïntrigeerd door wat er in deze impasse gebeurt, en hoe we er ons doorheen zullen slaan. En om dit te onderzoeken heb ik een deel van het budget dat normaal gesproken naar een publiek evenement of werk gaat, verdeeld over deze eerder specifieke procesondersteuning.
Maar de vraag naar de status van dit niet-publieke werk toont ook aan dat, hoezeer het idee van proces, zorg enz. ook gewaardeerd wordt in de kunstwereld, dit vaak gekoppeld is aan publieke zichtbaarheid. Kunnen we zeggen dat publieke zichtbaarheid de toegangspoort tot waarde is? Wat in het geval van kunst waarschijnlijk niet zo vreemd is. Maar als iets waardevol wordt als het publiek is… Ik ben erg geïnteresseerd in hoe waardesystemen die echt niets met (bijvoorbeeld) proces en zorg te maken hebben, er vat op krijgen en er daadwerkelijk iets anders van maken.

Superhost-curatoren: Kun je de belangrijkste begrippen van dit project samenvatten?

FP: Misschien kan ik het in de vorm van vragen formuleren.
Een van de vragen is: hoeveel kost een publiek programma van twaalf maanden in termen van arbeid?

Superhost-curatoren: Oké, da’s er al één.

FP: De tweede vraag is: kunnen we het ons veroorloven? Een andere is: wat beschouwen we als arbeid in de context van zo’n project?

Superhost-curatoren: En hoe begrijp jij de notie van arbeid?

FP: Het gaat er ook om wat het werk dat we doen beïnvloedt. Wanneer we publieke evenementen of tentoonstellingen ontwikkelen en produceren, wat zijn dan de krachten die beïnvloeden wat we doen en welke beslissingen we nemen’? We geven waarde aan de dingen die we belangrijk vinden, maar we werken ook in een systeem dat (vaak een andere) waarde geeft aan soortgelijke dingen. Wat is hier de wrijving en hoe gaan we ermee om? En een andere vraag is: hoe voorkomen we dat we wat niet werkt in dit productiesysteem internaliseren en individualiseren? Hoe kunnen we ervaringen delen die gerelateerd zijn aan de arbeidsomstandigheden? Voor mij gaat het uiteindelijk om risico: hoe collectiviseren we risico? We nemen allemaal voortdurend risico’s en we proberen veel van die risico’s privé te houden.

Superhost-curatoren: Je praktijk gaat ook echt over heel transparant zijn en dingen zichtbaar maken en aandacht (of een mate van aandacht) voor dingen delen: ik begrijp dat je voorstel draait om transparant te zijn over je zorgen, je interesses, je twijfels, je werkproces en je relaties als kunstenaar.

FP: Ja, ik denk dat dat een heel goede omschrijving is.

Van 13 januari 2022 tot 15 januari 2023 kreeg Falke Pisano binnen het kader van het Superhost-programma een jaar lang de ruimte op de bovenste verdieping van het Muhka voor haar project Where Should We Begin?.